رضا مقدم
کویت بهر دلیلی اشغال شده باشد عاملی بود تا پاسخگویی به مسائل جغرافیای سیاسی خاورمیانه پس از جنگ سرد سریعا در دستور روز قرار گیرد. مسائلی نظیر اینکه، صف بندیها درخاورمیانه چگونه باید باشد. حرف آخر در باره نفت و قیمت آنرا چه کسی باید بزند. ناسیونالسیم عرب درمنطقه چه نقشی باید داشته باشد. آیا یک کشور باید ژاندارم منطقه باشد یا یک اتحاد نظامی – سیاسی از چند کشور این نقش را بعهده خواهند گرفت. آیا اسرائیل یکی از این کشورهاست و اگر نه، اسرائیل چه می شود. آیا آمریکا با ارتش خود و پایگاههای جدیدی که در کشورهای منطقه ایجاد کرده است این نقش را مستقیما بعهده خواهد گرفت. نظام سیاسی عربستان سعودی و شیخ نشینهای کوچک منطقه و بلوک بندیهای درونی خود کشورهای عربی به چه شکل در خواهد آمد.
مسائلی از این قبیل که طرفهای پیروز در جنگ سرد و شوروی نه پاسخهای روشنی برای آن دارند و نه هنوز معلوم است که حرف کدامیک باید به کرسی نشانده شود باعث پیچیدگی و غیر قابل پیش بینی بودن وقایع آینده در خاور میانه شده است و ابرهای شوم جنگ را برای شکل گرفتن چهره خاورمیانه پس از پایان جنگ سرد به پرواز در آورده است.
در پایان جنگ جهانی دوم، جهان اساسا به دو اردوگاه تقسیم شد و برای چند دهه اختلافات و رقابتهای دو اردوگاه مهر خود را بر تمامی صف بندیها، تحولات و وقایع سیاسی و اقتصادی جهان کوبید. حال با اتمام جنگ سرد و پایان دوره ای که جهان اساسا به دو اردوگاه "شرق و غرب" تقسیم می شد جهان می رود تا چهره اقتصادی – سیاسی جدیدی بخود بگیرد و صف بندیها تغییر کند.
طی چند ساله اخیر متصرفات شوروی درجنگ جهانی دوم یک به یک باز پس گرفته شد و ملاقاتهای سران آمریکا وشوروی حول نظم و چهره جدیدی که جهان باید بخود بگیرد بر این امر تاکید داشته است که در روند تغییر صف بندیها نباید کنترل از دست طرفهای درگیر خارج شود. در طی این مدت بسیاری از آنچه که به "مناقشات" منطقه ای موسوم شده است بهر حال و به نوعی با توافق طرفین درگیر و اساسا از طریق مذاکره حل و فصل شده است. مذاکراتی که طرفین درگیر این فرصت را داشته اند تا راه حلهای مختلف را مورد بررسی قرار دهند و به توافق برسند.
تا قبل ازاشغال کویت آنچه که به مسائل خاور میانه مربوط می شد مسئله فلسطین و جنگ ایران و عراق بود. در مورد جنگ توافق وجود داشت که هیچ طرفی از این جنگ پیروز در نیاید و مسئله فلسطین مورد بحث و بررسی بود تا طرحی ارائه شود که طرفهای در گیر به آن راضی شوند.
اما وقایع اخیر مسئله اسرائیل را به گونه دیگری مطرح ساخت و پرونده تعیین قدرت اول خاورمیانه و خلیج فارس را از طریق سر شاخ شدن ایران و عراق با یکدیگر بست و مسئله را به اینکه دولت عراق چگونه از این اوضاع بیرون بیاید و اینکه بالاخره بورژوازی جهانی در باره صف بندیها و نوع دولتهای منطقه به چه توافقاتی خواهند رسید، گره زد. وقایع اخیر همچنین بر صف بندیهای بورژوازی جهانی نیز تاثیر گذاشت و چشم اندازی که پس از پایان جنگ سرد تقریبا مورد توافق متفکران و سیاستمداران سرمایه داری جهانی بود را یعنی روند شکل گیری چند قطب اساسی و عمده ژاپن، آمریکا و اروپای واحد، موقتا دچار وقفه ساخت
. آمریکا با لشکر کشی به خاورمیانه می کوشد به اروپا و ژاپن وانمود سازد که هنوز آنچه که به "غروب آمریکا " موسوم شده فرا نرسیده است و هنوز اروپا و ژاپن باید زیر پرچم و سیاستهای آمریکا "بخط" شوند. کشورهای اروپای غربی با تمام "غر و لند" های خود و تلاش برای "بخط" شدن زیر پرچم سازمان ملل و نه آمریکا به دنبال سیاستهای آمریکا روان شدند و گورباچف در کتاب خود "پروسترویکا " از قبل اطمینان داده بود که شوروی منافع آمریکا را درخاورمیانه برسمیت می شناسد.
تعیین تکلیف همه این مسائل دارد از روزنه تنگ اشغال کویت صورت می گیرد و همین آنرا به یک بحران جهانی تبدیل کرده است و گرنه برای کشورهای امپریالیستی که طی دو جنگ جهانی برای تغییر جغرافیای سیاسی – اقتصادی جهان میلیونها نفر را به کشتن دادند و پس از آن نیز بارها و بارها مرزها را دستخوش تغییر ساختند و کشورهای جدید منجمله خود کویت راایجاد کرده اند، مرزها کوچکترین قدوسیتی ندارد.
تا همینجا با گران شدن قیمت نفت، حمله به سطح معیشت کارگران آغاز شده است و بطور مثال دولت فرانسه انجماد دستمزدها را بتصویب رسانده است و در خود منطقه میلیونها کارگر خارجی که در کویت و عراق کار می کردند در بیابانها آواره شده اند. رنج و مرارت فعلی این میلیونها انسان آواره و سختیهایی که مردم عراق متحمل شده اند بخش کوچکی از پیش پرداخت بهایی است که کارگران و زحمتکشان برای شکل گیری چهره جدید خاورمیانه پس از پایان جنگ سرد پرداخته اند.